íéðâ-øôåñ ïåæîä úééùòúáå úåàì÷çá êôäîì åàéáéù úéèðâ äñãðä ìù úåéâåìåðëè ìò . 1998 ,óøåç ,(40-38) 17 úøáåç 2000 èòîë, éðøùè äðà úàî äîã÷ä ùîúùîì úéúåãéãé äîã÷ä - ä÷éèðâá úåéðùãç úå÷éðëè ïâä ãåãéá - éùìáä øâúàä éàìîä úøéôñ íéîæéðâøåàåø÷éî ìåöéð ...äøèîì íéáø÷úî (Guilt by Association) "äáøé÷ á÷ò äîùà" ...åðéîì êùîð ïéî ...äëàìîä íåéñ ?ïää úåéðáâòä ,ïä äôéà äôéà æà ?øúåé úåçåù÷ "úåáùåç" úåéðáâò ...çéø ìòå íòè ìò òáèä ïî úåàéøáå òáö ...áäæ íéååùä íéòøæ ?úåáøòúäì øéçî ïéà íàä - úéùàøá éøãñ éåðéù ìàøùé ìù íéðâä ÷ðá íéçðåî ïåìéî äîã÷ä ,äçèáåä êë ?õøàä úåéç ìëî úåâåæ úåâåæ äñåîòä ,úéøåéöä çð úáéú úà íéøëåæ íééðëôäî íéùåãéçì úåãåä ,íåéë .ìåáîä øçàì íéðéîä ìë úåéëùîä ,éë"ðúä øåôéñä éôì íéùçøúîä íéëéìäúä úà åðéëøöì íåúøì íéëøã åçúôð ,äéâåìåðëèåéáäå ä÷éèðâä éîåçúá ïååâéîî éúùøåú øîåç ïéá øáçì óàå ,éúùøåú øîåç ïñçàìå øåçáì íéìåëé åðà .òáèá úîéé÷å ,íéáø íééù÷á êåøë òåöéáä úàæ íò .ãçàë íééç-éìòáîå íéçîöî - úåøå÷î ,äìà íééðâñðøè íéîæéðâøåà úìá÷ì øåáéöä áø÷á äèòî àì úåãâðúä .úéèðâä äñãðää ìù äàöåú íäù ìá÷ìå úéàì÷çä úøöåúä úà çéáùäì éãë ,íéøçáð íéðæ ïéá íãàä àéìëî íéðù éôìà äæ åðàù ïåæîä úà éáøî ÷åéãá ñãðäì ïúéð íåéë êà .êùåî òáö åà ìåãâ éøô ,øéùò ìåáé ,åæî äøúé .íéðåù íéðæ ïéá úåéåöø úåðåëú ìù úéáéè÷ìñ äøáòä úåòöîàá ,íéìëåà íéðéîî íéîæéðâøåà ïéá éúùøåú øîåç úøáòä éãë êåú ,"éèðâ ìééè÷å÷" øåöéì óà ïúéð !ìùîì ,äðúåëä çîöì áø÷ò ïéá åîë - ïéèåìçì íéðåù ìë éë ,íåéë íéðéáî íéðòãîä" .úåéàì÷ç úåéåøùôà ìù íìù íìåòì çúô çúôð êë ,"åðúåùøì úåãîåòä úåéúùøåú úåðåëú ìù ÷ðò øâàî íöòá íéååäî òáèá íéîæéðâøåàä . éìàøùéä íéðâä ÷ðá ìäðî ,éåì äéøà 'ôåøô øîåà øùåò ,øúåé áø ìåáé çéèáäì éãë íééàì÷ç íéìåãéâ ììëùì úøùôàîä ,åæ äéâåìåðëè íéðåúð éô-ìò .øúåéá éðåéç êøåö ÷ôñî ,íééàì÷ç íé÷éæîå úåìçî éðôá úåãéîòå éúðåæú úà ìéãâäì ùé 2025 úðùì ãò ,úåãçåàîä úåîåàä ïåâøàá úåàì÷çìå ïåæîì óâàä ìù éô-ìò ìãâúù ,õøàä-øåãë úééñåìëåàì ïåæî ÷ôñì éãë 75%-á éîìåòä ïåæîä øåöéé !ãøàéìéî 8.3 éãëì ,íåéë íééçä íéùðà ãøàéìéî 5.7-î éôöä ùîúùîì úéúåãéãé äîã÷ä - ä÷éèðâá úåéðùãç úå÷éðëè íéøöåéä íéñéñá óöøî íéáëøåî - DNA -ä úåìå÷ìåîî ÷ìç ïäù äùøåú úåãéçé - íéðâä íéòáå÷ä ,íéðåáìç øåöééì ïôåö íéååäî äôùá íéèôùîä .äôù .çîöä ìù úåðåëúäå úåéö÷ðåôä ìë úà úåìòá úåðåëú íéàèáîä íéðâ øéãçäì åðì úåøùôàî úéèðâ äñãðäá úåùéãç úåéâåìåðëè úåùòì åðéìòù ìë .øúåé "íéãéîòå íéîéòè ,íéìåãâ" íéðæ úøéöéì - éàì÷ç ïåøúé íåðâ êåú ìà åøéãçäìå ,äéåöøä äðåëúä úà ããå÷îä ïâä úà ãçà íæéðâøåàî ããåáì àåä àéáð íà éë ,àéä úîàä êà !éãîì èåùô òîùð .øôåùî éðâñðøè íæéðâøåà úøéöéì ãòéä ïéáð ,óìà äàî éãëì òéâî ,äèéçá äîâåãì ,ãçà íæéðâøåàá íéðâä ìåìëîù ïåáùçá .úçù úîøòá èçî úàéöîì äìéá÷îä ,øúåéá äù÷ äîéùî åðéä éôéöôñ äøèî ïâ ãåãéá éë ïâä ãåãéá - éùìáä øâúàä .1 úåëéúçì äúøéáùå DNA -ä ìù äëåøàä äìå÷ìåîä ÷åøéô àåä ïâ ãåãéáá ïåùàøä ãòöä åìà íéîéæðà .(restriction enzymes) íéìéáâî íéîéæðàá íéùîúùî êë íùì .úåøö÷ äùéìô éðôî ÷ãééçä úðâäá éðåéç ãé÷ôú íäì ùé íù ,íé÷ãééç êåúî äðåùàøì åããåá ïéá íéñéñáä óöøá éúåäî ìãáä íéé÷ .øçà ÷ãééç åà ñåøéå ïåâë ,øæ éèðâ øîåç ìù áéâäìå úåäæì íéìéáâîä íéîéæðàì øùôàî øùà àåä äæ ìãáä .íéçîöäå íééçä-éìòá ììù .øæ íøåâ ìù äùéìô ìù äø÷îá ,ãâð úô÷úäá íééøôñîë ,äìà íéîéæðàá ùîúùäì ïúéð .äéâåìåðëèåéáä úééùòúá íåéë úìöåðî åæ äðåëú - íéòè÷éî ììùì íæéðâøåà ìù éèðâä øîåçä ÷åøéôì ,àéìôäì íé÷éåãî .úéèðâ äéøôñ øåöéì êëå éàìîä úøéôñ .2 àåä àáä áìùä ,ïëì .âåìèé÷ øåáòì äéìò äìéòé äéäú äééøôñù éãë ,òåãéù éôë êà êéìäú úåòöîàá ,åøöåðù DNA -ä é÷é÷ìç éôìà ïéá äðçáä .éìîùçä íðòèî éô-ìòå íëøåà éô-ìò íúåà ãéøôîä íéîæéðâøåàåø÷éî ìåöéð .3 úåéåîë úøöééîä ,(cloning) èåáéù úðåëîë íòôä ,íé÷ãééçá áåù íéùîúùî äæ áìùá êåúì DNA ìù íéòè÷éî íéøéãçî ?èåáéùä ìòåô ãöéë .åðì íéöåçðä DNA ìù úåìåãâ íé÷ãééç êåúì øåãçì íéìâåñî äìà íéôéâð .íé'âàôåéøè÷á ïåâë (vectors) íéàùð DNA -ä äáøúî íúà ãçéå ,úåøéäîá íéáøúî íé÷ãééçä .øæä DNA -ä úà íäéìà øéáòäìå .äøèîä-ïâ úà íéìéëîä íéàú ìù äáùåî úøöåðå ,íäá ìåúùä ...äøèîì íéáø÷úî .4 íéìéëîä íéòè÷éîä úà ääæð ãöéë êà .íéìôëåùî DNA éòè÷éî ãåàî äáøä åðì ùé åéùëò éåôéî" íééåø÷ä ,åìà íéáìù ?åîöò ïâä úà ããåáð ãöéë ,ïë ìò øúé ?éåöøä ïâä úà úà íéìéëîä (clones) íéèåáéùä íà .øúåéá íéøâúàîä íðéä ,(fine mapping) "ïéãò úå÷éðëè úåòöîàá íúåäæì ïúéð ,íàåú ïåáìç øåöééì åéúåàøåä úà íéîâøúî éåöøä ïâä úééâèøèñà .åéøöåú úà àìå åîöò ïâä úà øúàì êéøö ,áåøì íìåà .íéðåáìç éåäéæì ."äáøé÷ á÷ò íùà" ìù äñéôúä ìò úññåáî ùåôéçä (Guilt by Association) "äáøé÷ á÷ò äîùà" .5 ïëìå ,àúä ú÷åìç ïîæá ãçé øàùéäì íéèåð íåæåîåøëá äæì äæ áåø÷ íééåöîä íéðâ ùôçì éàãë ,éåöøä ïâä úà íéìéëîä íéòè÷éî øúàì éãë ,ïëì .äùøåúá ãçé íéøáåò íéòåãé åìà íéðâ .åðúåà ïééðòîä ïâì ÷åãä øù÷ úåøåù÷úä ,äðçáàì úåì÷ úåðåëú íéùîúùîå ,úåèøåôî úåéîåðâ úåôî íé÷éôî ïëî øçàì .(marker genes) íéðîñ íùá ïâä úà íâ ìéëé äæ òè÷éîù ,àéä äçðää .éèðååìøä òè÷éîä úà "âåãì" éãë íéðîñá .(gene probes) íéðâ éàìâ äðåîúì íéñðëð ïàë .éôéöôñä ïâä úà íéããåáî äúò .éåöøä ...åðéîì êùîð ïéî .6 éàìâä øù÷ð ,úàæ á÷ò .ìåôëä DNA -ä ìéãâ êåúî úçà úøùøùî íéáëøåî íéðâ éàìâ íéàìâä úà ïîñì ïúéð .åìù íéìùîä íéñéñáä óöø úà ìéëîä äøèîä ïâì .íäéøçà áå÷òì øùôà äéäéù éãë éáéè÷àåéãø ïåîéñá ...äëàìîä íåéñ .7 íé÷ãééç úåòöîàá úéùòð åæ äøãçä .ãòéä íåðâì åøéãçäì àåä øúåðù ìë ,ïâä ãåãéá øçàì àéù úåøéäîá íéøéòæä DNA -ä é÷ìç úà äøåéä ,úéðùãç "äééøé äðåëî" úåòöîàá åà .(åæ äøèîì ùîùîä çã÷à íéàåø äðåîúá) äøèîä íåðâ øáò ìà ?ïää úåéðáâòä ,ïä äôéà äôéà æà ìá÷ì éãë .èåùô ìëä àì - úåîã÷úî úåéèðâ úå÷éðëèá ïåîèä ìåãâä ìàéöðèåôä úåøîì à÷ååã úåáåø÷ íéúòìå ,úåðùðå úåøæåç úåàìëä äéøåèñéää êùîá åùòð íééìëìë íéìåãéâ ïî åãáàå øåçàî åøúåð íééúáéáñ íéàðúì äîàúäå çéø ,íòè ïåâë úåéðåéç úåðåëú úåðåëúá íðîà ïééôåàîä) ãéçà ïæá íééàì÷ç úåãù íéòøåæ øùàë ,êë ìò óñåð .çîöä íùë .äãéçéå úçà äéðîá óñëä ìë úò÷ùäì äîåãä ïåëéñ íéç÷åì ,(úåáåùç úåéìëìë øúåéá úåøåîç úåàöåú åðëúéé ïë ,éìëìë ñøäì äìéìç àéáäì äìåìò äéðî äúåà úìéôðù úðùá ãðìøéàá ìùîì äø÷ êë) .ãéçà ïæá òåøæä äãùä úà åô÷úé äìçî åà ÷éæîù äø÷îá íéøëéàä ìù éø÷éòä íðåæî åéäù ,äîãàä-éçåôú ìë ìù íéìåãéâä úà äô÷ú äééøèô :1848 ,íãà-éðá éôìà-úåøùò áòøá åúî êëî äàöåúë .íéøéàä .(á"äøàì ø÷éòá ,íöøàî åøâéä íéøéà ïåéìéîëå íéìåãéâ ìù øá éðæ ïåçáìå òáèì äøæç úåðôì íìåòáå ìàøùéá íéðòãî åìçä äðåøçàì ìàéöðèåôì äáø úåòãåî úîéé÷ .ïåøúé úåìòá úåéúùøåú úåðåëú øçà ùåôéçá ,íééàì÷ç éôìà ìù íéøöåú íäù - øáä éðæáù êëì àéáä úéòáèä äøéøáä êéìäú .øáä éðæá ïåîèä úåäæì àåä íãàì øúåðù ìë .úéáøî úåãøùéä úåçéèáîä úåðåëú ùé ,äéöåìåáà úåðù úåòöîàá íøéãçäìå ,íäì íééàøçàä íéðâä úà ããåáì ,úåáéùç úåìòá úåðåëú íäì ùéù íéðæ .íééúåáøú íéðæì úåîã÷úî úåéèðâ úåèéù ?øúåé úåçåù÷ "úåáùåç" úåéðáâò éìòá íéðæ úøéöé àåä úåàì÷çá úéèðâä äñãðää íåçúá íéáåùçä íééîåùééä ïî ãçà óà éìåàå ,íéìåáéá øëéð ìåãéâ äçéèáî åæ äðåëú .íé÷éæî åà úåìçî éðôá úåãéîò í÷ìçá íéîøåâ åìà íéøîåç .íééîéë äøáãä éøîåçá ùåîéùä úà äúéçôî - úàæî áåùç íééç-éìòá úåéñåìëåàá äòéâô ,íéî ,øéååà íåäéæ - øúåéá äøåîç úéúáéáñ äòéâôì ììëî 60%-î äìòîì .ïèøñä úìçîå íéáöòä úëøòîá äòéâô ïåâë ,íãàì úåàéøá é÷æð ïëå åæ äãáåò .íéðåù íéðùãå íé÷øç éìèå÷ íðéä íìåòá íåéë íé÷ôåîä íééîéëä íéøîåçä ïëå ,úéâåìåéáå úéîéë äøáãäá áìåùî ùåîéù ?éøùôà ïåøúô .äéòáä ó÷éä úà äùéçîî .íéðåù íé÷éæîå úåìçî éðôá úåãéîò úøãçä íùì úéèðâ äñãðäá ùåîéù åéúéîòå øåìô èøáåø øåñôåøô åìéâ äðåøçàì ,äîâåãì ,øáä úééðáâòá íøå÷îù íéðâ ìù äöåá÷ ,ïîöééå ïåëîá çîöä ìù ä÷éèðâì ä÷ìçîä ïî "íåéøàñÌåô" äîùù äééøèô éãé-ìò úîøâð åæ äìçî .ïåùîéëä úìçî éðôî çîöä ìò íéðéâî ."íðéç úåçåøà"ì íù äëåæå çîöá ïåæîä úìáåä úëøòîì úøãåçä ,(Fusarium oxysporum) éàú ìù íúåîì íéîøåâä íéìòø úùøôä úåòöîàá äéçøàîì "äãåî" óà àéä ,êë ìò óñåð .åúùéîëì ãò ,çîöä ïåùîéëä úìçî éðôá úéòáè úåãéîò øáä úåéðáâòì ùé ,úåúáøåúîä ïúçôùî úåðá åîë àìù úãéçé" ãöî äáåâúì úîøåâ äééøèôä úùéìô .äðâä ïåðâðîå äòøúä ïåðâðî úåòöîàá íéñéñáä óöø éë àåä àéìôî àöîî) .åéìò úîééàîä äðëñä ìò çîöì äòéøúîä ,"ïéòéãåî íéáöòä úëøòîá íéðâì ãåàî ãò äîåã øáä úééðáâò ìù "ïéòéãåîä úãéçé" ïâ úà áéëøîä .(íééúáéáñ íééåøéâì äáåâúá ,òéøúäìå áéâäì éðåéçä íãé÷ôúá íéòåãéä ,íééç-éìòá ìù øéëæîä óñåð äðâä ïåðâðî åá íéé÷ ïë åîë .úåéøèô éìèå÷ íéîéæðà úùøôäá áéâî çîöä úåàìî ïâî-úåìòú åáù ,äéøñé÷áù øöáîä ïî äîâåãì åðì øëåîä íåã÷ä äððâîä ïôåà úà íéôé÷îä íéàúä :øáä úééðáâòá äðâää ïåðâðî ùçøúî êëå .áéåàä úùéâ úà åîñç íéîá ìù äùéâä úòðîð êëå ,íéööåôúî çîöá ïåæîä úìáåä úåøåðéö úà .çîöä ìù äìáåää úëøòîì úùìåôä äééøèôä ä÷ìç úà íéìéëî íéúáøåúî íéðæù ,àéä øåìô ìù åúöåá÷ äúìéâù úðééðòîä äãáåòä - éðåéçä áéëøîä íäì øñç íìåà ,úéòáèä äðâää úëøòî ìù éø÷éòä .äáéáñì úåòãåî ä÷éðòîä ,"ïéòéãåî"ä úãéçé éçîöì øáä éçîöî úåãéîòä ïâ úà øéãçäì åçéìöä ,áéáà äøåáã ø"ã ,åúúéîòå øåìô äúò .ïåùîéëä úìçî éðôá úåãéîò íéçîöä åàøä úàæ á÷ò ,ïëàå .íéúáøåúî úåéðáâò äçìöä .íéðåù íééàì÷ç íéìåãéâì íéøçà íéãéîò íéðâ øéãçäìå ããåáì íéöîàî íéùòð .íééîéë äøáãä éøîåçá ññøì êøåöá úøëéð äúçôäì àéáäì äéåùò åìà ïéòî úåîéùîá éèðâä ïôåöä úà óåùçì ìëåð íàù àéä" ,øåìô 'ôåøô øîåà ,"ãéúòì äìåãâä äçèáää" .úåãéîò ìò íéàøçàä íéîéé÷ä íéðâá ãåò íééåìú äéäð àì ,çîöá ïéòéãåîä úåãéçé ìù úåîéé÷ úåìçî ãâð çîöá äðâä úåéâèøèñà ìù ïååâéî (äãáòîá øåöéì) æúðñì ìëåð åðà ."úåùãç úåìçî ãâð åìéôà åà øîàîä êùîäì íéçðåîä ïåìéîì .áù÷åúîä êåðéçä íåãé÷ì úéðåðñ úúåîò ,1997 ,úåøåîù úåéåëæä ìë © webmaster@www.snunit.k12.il :úáåúëì íëéúåòöäå íëéúåøòä úà ìá÷ì çîùð